Komunikacja to proces, w którym dziecko przekazuje informacje, emocje, potrzeby i myśli innym osobom. Łączy się to z odbieraniem komunikatów od otoczenia. Proces ten obejmuje zarówno komunikację werbalną (mówioną), jak i niewerbalną (np. gesty, mimikę czy postawę ciała).
W rozwoju dziecka komunikacja przechodzi przez kilka etapów:
- Komunikacja niewerbalna (około 0-12 miesięcy) – niemowlęta początkowo komunikują się poprzez płacz, mimikę twarzy, gesty (np. podnoszenie rąk) oraz kontakt wzrokowy. To podstawowe formy wyrażania swoich potrzeb i reakcji na otoczenie.
- Rozwój mowy (około 12-24 miesięcy) – dziecko zaczyna mówić pierwsze słowa i używać prostych zwrotów, takich jak „mama”, „tata”, „daj”. Z czasem pojawiają się bardziej złożone wyrazy i zdania, a także rozumienie prostych poleceń.
- Rozwój językowy (około 2-3 lata) – dziecko zaczyna tworzyć zdania, łączy słowa w logiczne wypowiedzi, rozwija słownictwo, staje się coraz bardziej zdolne do prowadzenia rozmowy i wyrażania swoich myśli.
- Komunikacja społeczna (około 3-7 lat) – dziecko rozwija umiejętność prowadzenia dłuższych rozmów, wyrażania emocji, zadawania pytań i odpowiadania na nie. Uczy się również rozumieć zasady grzecznościowe, takie jak kolejność mówienia, zwroty grzecznościowe, odpowiedni ton głosu.
Dla dzieci, mowa jest kluczowa w rozwoju społecznym, emocjonalnym i poznawczym. Umożliwia budowanie relacji z innymi, naukę i przyswajanie nowych informacji, a także wyrażanie indywidualnych potrzeb.
W przypadku problemów z jej rozwojem, stosuje się różne formy wsparcia, takie jak terapia logopedyczna czy AAC.
Augmentative and Alternative Communication (AAC) to systemy komunikacji wspomagającej i alternatywnej, które wspierają osoby mające trudności w wyrażaniu się za pomocą mowy. Może obejmować różnorodne narzędzia i technologie, takie jak komunikatory, aplikacje na urządzenia mobilne, systemy oparte na symbolach czy generatory mowy.
AAC jest przeznaczone dla osób w różnym wieku i z różnymi rodzajami niepełnosprawności, takimi jak:
- Osoby z autyzmem – które mogą mieć trudności w wyrażaniu swoich potrzeb, emocji czy myśli w sposób werbalny.
- Osoby z afazją – spowodowaną np. udarem mózgu lub urazem mózgu, które utraciły zdolność mówienia.
- Osoby z dziecięcym porażeniem mózgowym – które mogą mieć problem z kontrolowaniem mięśni mowy, co utrudnia komunikację.
- Osoby z zespołem Downa – które mogą mieć opóźniony rozwój mowy i trudności w komunikowaniu się.
- Osoby z ciężką niepełnosprawnością intelektualną – które mogą mieć trudności w formułowaniu wypowiedzi, ale są w stanie korzystać z innych form komunikacji.
- Osoby z chorobami neurodegeneracyjnymi – takimi jak stwardnienie zanikowe boczne (ALS), które mogą stopniowo tracić zdolność mówienia.
- Dzieci i dorośli z trudnościami w nauce języka – którzy nie rozwijają mowy w tradycyjny sposób.
Wspieranie komunikacji od najmłodszych lat ma ogromny wpływ na całościowy rozwój dziecka, dlatego jeśli cokolwiek niepokoi rodzica to najlepiej będzie udać się do specjalisty, który podpowie jak można pomóc dziecku w lepszym porozumiewaniu się.
Autor: Magdalenia Misiek, fizjoterapeuta
Bibliografia
- Magdalena Grycman, Bogusława Beata Kaczmarek: Podręczny słownik terminów AAC (komunikacji wspomagającej i alternatywnej).Kraków: Impuls, 2014
- Stephen von Tetzchner, Harald Martinsen: Wprowadzenie do wspomagających i alternatywnych sposobów porozumiewania się. Warszawa: Stowarzyszenie na Rzecz Propagowania Wspomagających Sposobów Porozumiewania się „MÓWIĆ BEZ SŁÓW”, 2002
